استفاده از سکوی مجازی کشت قراردادی و در نتیجه ارتباط مستقیم بین مردم و کشاورزان، یکی از راهکارهای افزایش تولید و جلوگیری از بحرانی شدن وضعیت مواد غذایی و توزیع مناسب محصولات کشاورزی در شرایط جنگی و بحرانها است. یکی از مهمترین دغدغههای مردم در زمان جنگ، نگرانی از تأمین مواد غذایی مورد نیاز برای خود و خانوادهشان است. ریشه شکلگیری دغدغه کمبود مواد غذایی طی جنگ در دو موضوع خلاصه میشود. اولاً در شرایط خاص جنگی، بخشی از مردم در اثر ترس از قحطی، بیش از نیاز معمول خود، مواد غذایی اساسی را خریداری و ذخیره میکنند و در نتیجه بازار با کمبود و گران شدن این اقلام اساسی مواجه میشود. نکته دوم این است که هر کشوری مایحتاج غذایی خود را از دو راه تولید و واردات تأمین میکند و در شرایط جنگی احتمال آسیب به زنجیره تولید، کمبود منابع آبی و نبود نیروی انسانی وجود دارد که تولید محصولات را با مشکل مواجه میکند. واردات نیز ممکن است به دلایل مختلفی مانند کمبود ارز، مشکلات سیاسی با کشور طرف قرارداد و یا بسته شدن و آسیب دیدن مسیرهای مواصلاتی و بنادر با کاهش مواجه شود.
در این شرایط بهترین راهکار، تأمین حداکثری مواد غذایی در داخل کشور است که باید به سرعت در دستور کار قرار گیرد. یکی از تجربیات موفق در راستای ایجاد امنیت غذایی، استفاده از مدل کشت قراردادی است. کشت قراردادی نوعی قرارداد کشاورزی است که دولت یا شرکتهای خصوصی با کشاورزان و برای تسهیل فرایند کشاورزی منعقد میکنند. در سادهترین نوع کشت قراردادی، شرکت یا نهاد طرف قرارداد قبل از برداشت محصول، طی قراردادی متعهد میشود همه یا بخشی از محصول کشاورز را با نرخ توافقی از او خریداری کند. تامینکنندگی یکی دیگر از روشهای کشت قراردادی است که شرکت طرف قرارداد علاوه بر خرید تضمینی محصول کشاورز، پشتیبانیهای مالی مانند اعطای تسهیلات قبل از کاشت و پشتیبانیهای فنی مانند روشهای اصولی کشت و آبیاری و کود و بذر اصلاحشده را به کشاورز ارائه میدهد. با اجرایی شدن کشت قراردادی، کشاورز در روند رشد محصول و پس از برداشت آن، دغدغه فروش و خراب شدن محصولش به دلیل نبود خریدار را ندارد و در نتیجه انگیزه بیشتری برای افزایش سطح زیر کشت پیدا میکند. نتیجه فراگیر شدن کشت قراردادی در کشور، رشد قابل توجه تولیدات کشاورزی و تأمین بیشتر مایحتاج مردم و بینیازی به واردات علیالخصوص در شرایط بحرانی خواهد بود.
یکی از طرحهایی که به فراگیر شدن کشت قراردادی کمک میکند، طراحی یک سکوی مجازی است که مردم را به عنوان طرف قرارداد مستقیماً به کشاورزان متصل کند. نحوه کار این سکو به این شکل است که مردم در این سکو، جایگزین دولت و شرکتهای دولتی میشوند و تأمین مالی هزینههای کشت را بهجای کشاورز بر عهده میگیرند و در مقابل بخشی از مایحتاج خود که همان محصول کشتشده توسط کشاورز است را پس از برداشت و با قیمتی مناسبتر از قیمت روز بازار تحویل میگیرند و ضمانت انجام تعهدات و کیفیت محصولات نیز توسط سکو از طرفین اخذ میشود. توضیح بیشتر اینکه فرض کنید کشاورزی قصد دارد در زمین خود نخود بکارد و مایل است وارد این سکو شود. کشاورز پس از ثبت اطلاعات خود، اظهار میکند که برای کاشت نخود در زمین یک هکتاری خود، نیاز به تأمین مالی برای هزینههای کشاورزی دارد. کاربران مردمی نیز با مشاهده درخواست این کشاورز در سکو به مقدار نیاز خود و نزدیکانشان 40 درصد قیمت روز نخود را به عنوان پیشپرداخت و برای کمک به شروع فرایند کشت به کشاورز میدهند و پس از برداشت 60 درصد هزینه باقیمانده را با همان قیمت توافق شده چند ماه پیش به کشاورز پرداخت کرده و محصول خود را تحویل میگیرند. در واقع مردم با شرکت در این طرح در چهار اتفاق مثبت دخیل میشوند. اولاً مایحتاج خود را با حذف واسطهها با قیمتی مناسبتر و با اطمینان تهیه میکنند. ثانیاً به کشاورز در تأمین مالی اولیه برای کشت کمک کرده و خرید محصولش را تضمین میکنند. ثالثاً و از همه مهمتر در ایجاد امنیت غذایی کشور و وابستگی کمتر به خارج کمک خواهند کرد. رابعاً مردم به دلیل خریدی که انجام دادهاند از بابت تأمین مایحتاج خود نگران نخواهند بود و به بازار هجوم نمیبرند. در این مدل با توجه به حضور مستقیم مردم و کشاورزان دیگر نیازی به ورود دولت چه از نظر مالی و چه از نظر درگیری بدنه دولت نیست. لذا این سکو میتواند در کنار افزایش تولید کشاورزی به توزیع مناسب آن در طول زمان کمک کرده و در شرایط بحران و مشکلات نیز نگرانی مردم برای تأمین پایدار مایحتاج خود را برطرف و از سوی دیگر نگرانی کشاورز برای فروش و قیمت محصول را رفع کند.
