با تأسیس CIDCA در سال ۲۰۱۸ بهعنوان بازوی اصلی کمکهای توسعهای چین، افغانستان به یکی از محورهای ثابت فعالیتهای این نهاد تبدیل شد. در شرایطی که بسیاری از نهادهای غربی پس از تغییر قدرت در کابل همکاریهای خود را متوقف کردند، استمرار فعالیت CIDCA نشان میدهد که چین افغانستان را صرفاً بهعنوان دریافتکننده کمک نمیبیند، بلکه آن را حلقهای کلیدی در امنیت مرزهای غربی خود، بخشی از توسعه کریدورهای «کمربند و جاده» و پر کردن خلأ نفوذ غرب توسط خود در این منطقه میداند.
پروژههای آژانس توسعه همکاری بینالمللی چین در افغانستان
۱. کمکهای اضطراری انساندوستانه در پی زلزله
۲۰۲۳پس از زلزلهای که شمالغرب افغانستان را لرزاند، CIDCA با هماهنگی جمعیت صلیب سرخ چین، در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۳ اولین محموله امدادی شامل اقلام ضروری همچون چادر، پتو، لباس گرم، و بستههای خانوادگی را به هرات ارسال کرد. ارزش این کمکها حدود ۳۰ میلیون یوان (~۴.۱۸ میلیون دلار) برآورد میشود و اقدامات فوری از جذب منابع تا ارسال هوایی بهسرعت انجام گرفت۲
۲. کمک بشردوستانه گسترده پیش از زمستان ۲۰۲۱
در سپتامبر ۲۰۲۱، CIDCA تحت ریاست Luo Zhaohui، تعهد خود را برای ارسال ۲۰۰ میلیون یوان (~۳۱ میلیون دلار) کمک اضطراری انسانی به افغانستان اعلام کرد. این حمایت شامل ارسال غذا، لباسهای گرم و اقلام اساسی برای مقابله با زمستان سخت و شرایط بحرانی کرونا بود. محمولهها بسیار سریع و بدون شرط به کابل فرستاده شدند.
3. پروژههای بشردوستانه غیر اورژانسی ۲۰۱۹
در ژوئیه ۲۰۱۹، CIDCA توافقنامهای برای ارسال اقلام غیراضطراری مانند مواد غذایی و کمکهای انسانی بین دو کشور امضا کرد. در حالی که تمرکز پروژه ارائه کمکهای عمومی بود، دولت افغانستان قدردانی خود را از این همکاری با عنوان «عدالت و دوستی دیرینه» ابراز نمود.
۴. دورنمای همکاری توسعهای گسترده ۲۰۲۵
در اکتبر ۲۰۲۳، رؤسای CIDCA و وزارت خارجه طالبان در بزرگداشتی مشترک در کابل دیدار و بر گسترش همکاری در حوزههای درمان، انرژی، کشاورزی، زیرساخت، آموزش ظرفیتسازی و بررسی ذخایر نفت و گاز تأکید کردند.
چرا پکن در افغانستان هزینه می کند؟
۱ . دلایل امنیتی: ثبات افغانستان، امنیت سینکیانگ
چین نگران است که بیثباتی افغانستان به ناامنی در مرزهای غربیاش و رشد گروههای تندرو در منطقه سینکیانگ دامن بزند. کمکهای CIDCA در حوزه غذا، بهداشت و بازسازی زیرساختهای کوچک، راهی برای حفظ حداقلی از ثبات اجتماعی و جلوگیری از موج جدید افراطگرایی در همسایگی چین است.
۲. دلایل اقتصادی: اتصال به ابتکار کمربند و جاده
افغانستان دروازهای بالقوه برای اتصال آسیای مرکزی، خاورمیانه و جنوب آسیاست. پکن میداند که بدون حضور فعال در بازسازی اقتصادی افغانستان، رؤیای توسعه کریدورهای ترانزیتی «کمربند و جاده» کامل نخواهد شد. پروژههای کمکرسانی CIDCA، مانند ارسال غلات و کمکهای بشردوستانه، مقدمهای برای حضور گستردهتر شرکتهای چینی در آینده زیرساختهای افغانستان است.
۳. دلایل ژئوپلیتیکی: پر کردن خلأ غرب
پس از خروج آمریکا و سردی روابط غرب با طالبان، خلأ قدرتی در افغانستان به وجود آمد. چین با استفاده از ابزار کمکهای توسعهای CIDCA، جای خالی غرب را پر کرده و در حال تثبیت تصویر خود بهعنوان تنها بازیگر قدرتمندی است که حتی در شرایط تحریم و انزوای سیاسی کابل، همچنان به کمکها ادامه میدهد. این سیاست نه تنها نفوذ چین در افغانستان را افزایش میدهد، بلکه آن را به بازیگری بیرقیب در معادلات منطقهای بدل میکند.
۴ . ابعاد نرمافزاری: دیپلماسی انساندوستانه با چاشنی قدرت نرم
آژانس توسعه همکاری بینالمللی چین کمکهای خود را به شکل «انساندوستانه» معرفی میکند، اما این کمکها در واقع بخشی از راهبرد قدرت نرم چین است؛ نمایش تصویری متفاوت از پکن در برابر سیاستهای مشروط و سختگیرانه غرب. این دیپلماسی کمکرسانی، در بلندمدت به چین سرمایه اجتماعی و مشروعیت منطقهای میبخشد.
به نظر میرسد کمکهای CIDCA فراتر از اقدامات انساندوستانه است؛ این کمکها بهطور همزمان ابزار امنیتسازی منطقهای، زمینهسازی اقتصادی برای پروژههای کلان چین و پر کردن خلأ غرب در افغانستان محسوب میشوند. به این ترتیب، افغانستان از یک «هزینه امنیتی» برای پکن، به یک «فرصت ژئوپلیتیکی» تبدیل شده است؛ رویکردی که نشاندهنده همزمانی دیپلماسی انسانی و قدرت نرم در سیاست خارجی چین است.
