ابتکار کمربند و راه (BRI) که در سال ۲۰۱۳ توسط شی جینپینگ معرفی شد، بهسرعت به بزرگترین طرح توسعهای فراملی قرن بیستویکم تبدیل شد. بیش از ۱۵۰ کشور و سازمان بینالمللی تاکنون به این طرح پیوستهاند و چین میلیاردها دلار در پروژههای زیربنایی، انرژی و حملونقل سرمایهگذاری کرده است. با این حال، BRI تنها یک پروژه اقتصادی نیست، بلکه ابزاری ژئوپولیتیک برای تقویت جایگاه جهانی چین نیز به شمار میرود. در این میان، سیدکا وظیفه دارد بُعد نرم این ابتکار را پیش ببرد: کمکهای توسعهای، پروژههای آموزشی، بهداشت عمومی و همکاریهای اجتماعی که باعث تقویت وجهه مثبت چین در میان کشورهای مشارکتکننده میشود.
سیدکا بهعنوان بازوی اجرایی توسعه در BRI
سیدکا در سال ۲۰۱۸ تأسیس شد تا نظام کمکهای خارجی چین را که پیشتر میان وزارت بازرگانی و وزارت خارجه تقسیم شده بود، یکپارچه کند. با این اقدام، چین توانست استراتژی کمکهای خارجی را متمرکزتر کرده و آن را مستقیماً با اهداف کلان سیاست خارجی و بهویژه BRI همسو سازد. مأموریت سیدکا نه فقط اعطای وام یا کمک بلاعوض، بلکه طراحی پروژههایی است که در کنار زیرساختهای سخت، بستر اجتماعی و انسانی برای موفقیت BRI را فراهم کنند.یکی از محورهای اصلی فعالیت سیدکا در چارچوب BRI، سرمایهگذاری در آموزش و انتقال دانش است. صدها دانشجو از کشورهای آفریقایی و آسیایی از طریق بورسیههای سیدکا وارد دانشگاههای چین شدهاند. همچنین دورههای آموزشی کوتاهمدت برای مقامات دولتی، مدیران و کارشناسان این کشورها برگزار میشود.
به این ترتیب، چین نهتنها زیرساختهای فیزیکی میسازد، بلکه نسل جدیدی از مدیران و نخبگان را تربیت میکند که با مدل توسعه چینی آشنا هستند. این امر در بلندمدت به تقویت شبکههای نفوذ چین در کشورهای مسیر BRI کمک میکند.
در سالهای اخیر، سیدکا در حوزه سلامت عمومی نیز فعال شده است. نمونه برجسته آن کمکهای گسترده چین به کشورهای آفریقایی و آسیایی در دوران همهگیری کرونا بود؛ از ارسال میلیونها دوز واکسن گرفته تا تأمین تجهیزات پزشکی و اعزام تیمهای متخصص.
چنین اقداماتی باعث شد تا BRI تنها بهعنوان یک پروژه زیربنایی دیده نشود، بلکه به شکل یک ابتکار جامع برای بهبود زندگی مردم معرفی گردد. در واقع، بهداشت به ابزاری مؤثر برای تقویت تصویر مثبت چین بدل شد.
«عدم مداخله»؛ برگ برنده چین مقابل نسخه غربی کمکها
ابتکار کمربند و راه بهشدت به سرمایهگذاریهای زیربنایی مانند راهآهن، بنادر، نیروگاهها و شبکههای مخابراتی متکی است. این پروژهها اگرچه چشمگیر هستند، اما اغلب با انتقاداتی همچون بدهی سنگین کشورهای میزبان یا آسیبهای زیستمحیطی مواجه میشوند. در این شرایط، سیدکا با ارائه پروژههای اجتماعی و توسعهای تلاش میکند این شکاف را پر کند. مثلاً در پاکستان، همزمان با اجرای پروژههای انرژی و حملونقل در چارچوب کریدور اقتصادی چین–پاکستان، سیدکا در زمینه آموزش فنی و کمکهای بشردوستانه نیز سرمایهگذاری کرده است. این ترکیب موجب میشود که BRI صرفاً به چشم یک طرح اقتصادی پرهزینه دیده نشود، بلکه بهعنوان یک همکاری برد-برد برای توسعه پایدار معرفی شود.
یکی از جذابترین جنبههای نقش سیدکا در BRI، مقایسه آن با نهادهای مشابه غربی است. در حالی که USAID یا AFD فرانسه کمکهای خارجی را اغلب مشروط به اصلاحات سیاسی و حکمرانی خوب میکنند، سیدکا بیشتر بر «منفعت مشترک» و «عدم مداخله» تأکید دارد. همین ویژگی باعث شده کشورهای درحال توسعه، بهویژه در آفریقا، گاه همکاری با چین را ترجیح دهند. در واقع، سیدکا ابزار چین برای ارائه یک «مدل بدیل کمکهای توسعهای» است که میتواند با نفوذ غرب رقابت کند.
به نظر میرسد سیدکا در کمتر از یک دهه از عمر خود توانسته جایگاه ویژهای در دیپلماسی توسعهای چین پیدا کند. این نهاد با ارائه پروژههای آموزشی، بهداشتی و اجتماعی، وجه نرم ابتکار کمربند و راه را تکمیل کرده و تصویر مثبتتری از چین در کشورهای میزبان ایجاد کرده است.
