یکی از راهکارهای پیوند عمیق در روابط راهبردی ایران و ارمنستان، سرمایهگذاری ایران در معادن مس ارمنستان است.
بررسی آمارهای تجاری سال ۲۰۲۴ نشان میدهد حجم مبادلات میان ایران و ارمنستان به ۷۳۷ میلیون دلار رسیده؛ در حالی که مجموع تجارت خارجی ارمنستان در همین سال بیش از ۲۹ میلیارد دلار بوده است. از این میزان نیز، ۶۲۹ میلیون دلار صادرات ایران به ارمنستان و ۱۰۸ میلیون دلار واردات این کشور از ایران بوده است.
برای ارتقای سطح روابط راهبردی، بهرهگیری از ظرفیتهای اقتصادی ارمنستان میتواند نقشی کلیدی ایفا کند. یکی از مهمترین این ظرفیتها، معادن مس این کشور، بهویژه در استان سیونیک واقع در مرز با ایران است که میتواند بستری برای توسعه همکاریهای متوازن و سودمند دوجانبه فراهم آورد.
بهطور میانگین، طی سالهای گذشته، مس حدود یکسوم از کل صادرات ارمنستان را به خود اختصاص داده و چین نیز بهعنوان بزرگترین واردکننده این فلز از ارمنستان شناخته میشود. در سال ۲۰۲۳ ارمنستان ۷۱۱ میلیون دلار صادرات مس و ۲۵۱ میلیون دلار صادرات مولیبدن (کانی همراه مس) داشته است. از این مجموع، چین با واردات ۴۰۳ میلیون دلاری بزرگترین شریک تجاری ارمنستان در حوزه فلزات محسوب میشود.
ایران از ظرفیت بالای فرآوری مس و تبدیل به محصولات با ارزش افزوده بیشتر- بهویژه ظرفیت مس سونگون که در نزدیکی معادن مس ارمنستان قرار دارد- برخوردار است و میتواند سهم بالایی را در اکتشاف و بهرهبرداری از مس ارمنستان داشته باشد.
سرمایهگذاری در معادن مس ارمنستان، از یکسو موجب سود اقتصادی برای شرکتهای ایرانی و افزایش درآمدهای دولت ارمنستان میشود و از سوی دیگر، به تقویت پیوندهای اقتصادی و سیاسی میان دو کشور میانجامد. این اهمیت زمانی دوچندان میشود که بدانیم بخش عمدهای از معادن مس ارمنستان در استان سیونیک واقع شدهاند؛ استانی مرزی با ایران که رقبا و دشمنان منطقهای کشور در تلاشند با اجرای کریدور زنگزور، مرز ایران و ارمنستان را قطع کنند.
در حال حاضر، راهبرد اصلی ایران برای مقابله با این تهدید، تمرکز بر اقدامات نظامی است. بنابراین، ضروری است که ایران علاوهبر تکیه بر ابزار سخت، از رویکردهای نرم همچون حضور اقتصادی و سرمایهگذاری در معادن استان سیونیک استفاده کند تا از منافع راهبردی خود در منطقه به شکلی هوشمندانه و پایدار محافظت نماید.
بر این اساس، دولت جمهوری اسلامی ایران لازم است با فراهمسازی زیرساختهای سیاسی، حقوقی، اقتصادی، مسیر حضور در معادن مس ارمنستان را برای خود فراهم کند. اقدامی که نهتنها میتواند روابط اقتصادی میان دو طرف بلکه سایر ابعاد ارتباطات دوجانبه را به سطح وابستگی راهبردی و ارتقا دهد و منافع حداکثری ایران را در منطقه راهبردی قفقاز جنوبی تامین کند.
