روابط ایران و یمن پس از بروز انقلاب ۲۰۱۱ و روی کارآمدن دولت مردمی در این کشور مهم در سالهای گذشته، بیش از هر زمان دیگری بهویژه در سطح سیاسی به هم نزدیک شده است. علاوه بر آن، ایران بهصراحت حمایت آشکار از دولت مردمی یمن را اعلام کرده و همواره از مظلومیت مردم یمن در برابر تجاوزات ائتلاف محور عربستان و امارات که به واسطه استقلالخواهی و حمایت از مردم فلسطین بارها مورد حمله قرار گرفتهاند، دفاع کرده است.
با این حال روابط سطح بالای سیاسی-نظامی دو طرف هرگز به روابط تجاری و اقتصادی تبدیل نشده است. این در حالی است که یمن با توجه به موقعیت ژئوپلتیک خود و مشرف بودن بر تنگه باب المندب از اهمیت ویژهای برخوردار است. این تنگه دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند و ۱۰ درصد از تجارت جهانی از این تنگه عبور میکند. علاوه بر آن یمن از منابع معدنی مهمی چون طلا، نقره، سرب و روی بهره مند است.
با وجود اینکه مسیرهای دریایی جنوب ایران، بنادر چابهار، جاسک و بندرعباس، همگی امکان اتصال ایران به یمن را فراهم میکنند، اما نه کریدور حملونقل فعال شده، نه توافقنامههای تجاری تعریف شده و نه تسهیلاتی برای بازرگانان ایرانی بهوجود آمده است. این بدین معنی است که ایران برای خود هیچ نقشی را در حوزه اقتصادی متصور نشده است. این درحالی است که برقراری روابط تجاری با دولت مردمی یمن باعث بهبود معیشت مردم و امیدآفرینی برای مردم مظلوم یمن و در نهایت افزایش مشروعیت دولت مردمی یمن از طریق تقویت پایگاه اجتماعی آن خواهد شد.عدم برقراری روابط تجاری و اقتصادی جمهوری اسلامی با دولت مردمی یمن به عنوان متحد راهبردی خود در حالی است که عربستان که از سال ۲۰۱۵ به دلیل مخالفت با انقلاب مردمی یمن با همکاری برخی کشورهای عربی و حمایت کامل آمریکا به این کشور حمله کرد. این کشور در کنار کشتار مردم بیگناه و تخریب زیرساختها و امکانات یمن سبب تجزیه این کشور به دو قسمت جنوبی و شمالی شد. با این حال برای حمایت از دولت دستنشانده خود در جنوب اقدام به تجارت با این مناطق کرده است.بهعنوان نمونه یمن در سال ۲۰۱۴ و قبل از تهاجم عربستان ۱۱۵ میلیون دلار ماهی و ۳۰ میلیون دلار میوه به این کشور صادرات داشته است. این صادرات پس از جنگ و باوجود کاهش شدید به دلیل تخریب زیرساخت و تجزیه یمن اما همچنان از سمت یمن جنوبی ادامه دارد. در حال حاضر پایانه الودیعه بهعنوان یکی از مهمترین گذرگاههای تجاری یمن همچنان فعال بوده و تجارت عربستان با دولت دستنشانده خود برقرار است.
تصویر پایانه الودیعه عربستان
پیاز، انبه، موز و دیگر میوههای یمنی امروز نیز هرچند با دشواری همچنان راه خود را به بازارهای عربستان و گاه عمان باز میکنند؛ بهطوریکه در سال ۲۰۲۳ صادرات ماهی و میوه به عربستان به حدود ۸۰ میلیون دلار رسیده است. این اقدام عربستان باعث تقویت اقتصادی آن و نیز بهبود معیشت مردم آن منطقه و در نهای پایگاه اجتماعی و افزایش مشروعیت آن شده است.رسمیت و مشروعیت بخشیدن به دولت دستنشانده او در جنوب شده است و از سوی دیگر، زمینهای برای رفع موانع مالی و تجاری آنها را فراهم ساخته است.
نمودار ۱۰ کالای اصلی صادراتی یمن به عربستان در سال ۲۰۲۳ (میلیون دلار)
لذا ضرورت دارد ایران نیز برای توسعه روابط غیرنظامی با متحدان خود در یمن از جمله کمک به رشد اقتصادی، برطرف کردن نیازهای ضروری مردم یمن و رفع محاصره اقدام جدی و عاجل انجام دهد.
