بنابر اعلام وزارت خارجه عراق، علی الزیدی، نخست وزیر این کشور اوایل مردادماه 1405 به تهران سفر خواهد کرد. بنابر گمانهزنیها در این سفر، الزیدی برای احیای کانالهای گفتوگو میان واشنگتن و تهران با هدف کاهش تنشهای منطقهای است. از آنجا که کاهش تنش میان ایران و آمریکا برای عراق بسیار حیاتی است، بغداد قصد دارد با میانجیگری، از شدت تنشها در منطقه و آسیبهای سیاسی-اقتصادی آن بر خود ممانعت کند.
این روزها منطقه غرب آسیا در شرایط بحرانی قرار دارد و هرلحظه امکان آن میرود که درگیریهای ایران و آمریکا به یک جنگ منطقهای گسترده با حضور متحدان این دو تبدیل شود. در چنین شرایطی، عراق یکی از کشورهایی خواهد بود که بهطور مستقیم تحت تأثیر هرگونه تشدید درگیری قرار میگیرد؛ زیرا از یکسو بخشی از نیروها و پایگاههای نظامی ایالات متحده در خاک این کشور مستقر هستند و از سوی دیگر، برخی گروههای مسلح تجزیهطلب ضدایرانی در اقلیم کردستان عراق حضور دارند که در صورت گسترش دامنه درگیریها، احتمال بهرهگیری آمریکا از ظرفیت آنها برای انجام اقدامات یا عملیات علیه مرزهای غربی ایران قابل تصور است. این اقدام به منزله ورود عراق به جنگ گسترده ایران و آمریکا خواهد بود.
حضور کردهای معارض در اقلیم کردستان
سابقه استقرار و فعالیت گروههای مسلح کرد ایرانی در عراق به سالهای نخست انقلاب اسلامی ایران و بهویژه دوران جنگ ایران و عراق بازمیگردد. در این دوره، برخی احزاب کرد تجزیهطلب از جمله حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)، کومله و بعدها پژاک و حزب آزادی کردستان (پاک)، پایگاههای خود را به مناطق مرزی شمال عراق منتقل کردند. در خلال جنگ، رژیم بعث عراق با هدف پیشبرد اهداف نظامی و امنیتی خود علیه ایران، امکان فعالیت این گروهها را در خاک عراق فراهم کرد. پس از تشکیل اقلیم کردستان عراق در سال 1370 و با حمایت آمریکا و رژیم صهیونیستی این گروهها عمدتاً در استانهای اربیل و سلیمانیه مستقر شدند و ضمن حفظ ساختارهای سیاسی و نظامی خود، اردوگاههایی در نزدیکی مرز ایران ایجاد کردند. در سالهای اخیر نیز این گروهها به انجام اقدامات نظامی-امنیتی علیه جمهوری اسلامی ایران از جمله در ترورهای دانشمندان و مقامات ایرانی و بحرانهای داخلی نظیر آشوبهای ایران در سالهای 1401 و کودتای دیماه 1404 مبادرت ورزیدند. گروههای کرد معارض همچنین در تجاوزات دشمن آمریکایی-صهیونی در جنگ تحمیلی دوم و سوم، مشارکت داشتند.
این در حالیست که دولتهای عراق همواره به دفع تهدید این گروهها متعهد میشدند. در نتیجه این تعهدات، در سال 1401 تفاهمنامه امنیتی میان تهران و بغداد با هدف خلع سلاح نیروهای تجزیهطلب کرد و نیز اخراج آنان از عراق امضا شد. با این وجود نه تنها این کشور به تعهد خود عمل نکرده بلکه این گروهها بنابر اظهارات رئیس جمهور آمریکا، در ماههای گذشته برای ورود نظامی زمینی به ایران تامین مالی و تسلیحاتی شدهاند.
حضور آمریکا در عراق
یکی دیگر از نگرانیهای امنیتی ایران، استقرار پایگاههای آمریکایی نظیر الحریر و ویکتوری در عراق است. در طی جنگهای اخیر با رژیم صهیونیستی و آمریکا، این پایگاهها به بستری برای تجاوز علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده بود. همچنین از این پایگاهها به عنوان چشم راداری دشمن، در عملیاتهای تدافعی و تهاجمی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران استفاده میشده است. این درحالیست که دولت عراق با امضای تفاهمنامه امنیتی با تهران متعهد شده بود که تهدیدی از جانب مرزهای عراق متوجه ایران نشود.
با وجود این اظهار نظر و موارد مشابه از سوی سایر مقامات عراقی طی سالهای گذشته، اقدامات امنیتی و نظامی آمریکا علیه منافع ایران و محور مقاومت از پایگاههای آمریکایی حاضر در عراق ذیل توافقنامه جامع راهبردی (SFA[1]) قرار دارد که در سال 2008 بین عراق و آمریکا امضا شد. این توافق اقدامات تجاوزکارانه آمریکا با مبدأ پایگاههای آمریکایی در عراق را قانونی کرده است؛ چراکه در این توافقنامه به آمریکا اجازه داده شده تا بدون اجازه دولت عراق، هواپیماهای نظامی و غیرنظامی آن از قلمرو عراق برخیزند، پرواز کنند، سوخت رسانی هوایی انجام دهند و فرود آیند. بنابراین این توافقنامه دست آمریکاییها برای انجام اقدام نظامی علیه ایران یا هر بازیگر منطقهای دیگر را باز میگذارد.
نتیجهگیری
بنابراین با عنایت به اهمیت دورماندن عراق از تبعات تهاجم آمریکا به ایران و پاسخهای گسترده تهران و نیز میانجیگری میان ایران و آمریکا برای نخست وزیر جدید عراق، باید تحقق این امر بهوسیله علی الزیدی مشروط به عینیت یافتن خواستههای امنیتی تهران بهویژه موارد زیر شود:
- اجرای تفاهمنامه امنیتی تهران-بغداد با تمرکز بر خلع سلاح و اخراج نیروهای کرد معارض از این کشور و تحویل فرماندهان این گروهها به ایران
- لغو توافقنامه جامع راهبردی عراق و آمریکا
[1] U.S.–Iraq Status of Forces Agreement
